Get the most accurate NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest NCERT textbooks for Class 7 Sanskrit. Our expert-created answers for Class 7 Sanskrit are available for free download in PDF format.
Detailed Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit
For Class 7 students, solving NCERT textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 7 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि solutions will improve your exam performance.
Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि NCERT Solutions PDF
Question 1. अध: प्रदत्तानां प्रश्नानां एकप्रदेन पद्धेन वा उत्तरे लिखन्तु - Answer the following questions in one or two sentences.
(क) पर्वतराज: क:? (ख) समुद्र: कस्य: चरणो प्रशालयति? (ग) निरपेक्षतः ध्वज: कुत्र विलसति? (घ) ध्वजस्थात: केशवर्णः अस्मान् किं बोधयति? (ड) कृपकव्यांथवा: भारतभूमे के: सिद्ध्यन्ति? (च) केषां धवलं यश: राष्ट्रजस्य मध्ये विलसति? (छ) सूर्य: के बिना निर्भ्य सञ्जरति?
Answer: (क) पर्वतराज हिमालय है। (ख) समुद्र भारतमाता: के चरणों को धोता है। (ग) निरपेक्षतः ध्वज भारत के आकाश में लहराता है। (घ) ध्वज के रंग हमें भारत के महत्व को दिखाते हैं। (ड) भारतभूमि में सभी कलाएँ, विज्ञान और सभ्यता विकसित होती हैं। (च) राष्ट्र की प्रतिष्ठा और यश सभी में देखी जाती है। (छ) सूर्य बिना किसी भय के अपना मार्ग चलता है।
In simple words: ये प्रश्न भारत की महानता और उसके विभिन्न पहलुओं के बारे में हैं।
Exam Tip: प्रत्येक उत्तर संक्षिप्त और स्पष्ट होना चाहिए। पाठ से उदाहरण देने से अंक मिलते हैं।
Question 2. अध: प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णांत्येन उत्तरे लिखन्तु - Answer the following questions in full sentences.
(क) पविञ्ज: नदा: क:? (ख) विविधेष्यः प्रदेश्यः जना: किमर्थं आगच्छन्ति? (ग) धर्मचक्रे के भाव बोधयन्ति? (घ) कृपकव्यांथवानां परिशमनोने भारतभूमि: कथं सञ्जाता? (ड) विज्ञान्स्य केश क्षेत्रेष भारतीय: यश: प्राप्तम्? (च) अन्तो सूर्य किं गीतं गायन्ति?
Answer: (क) पविञ्ज नदी भारत के उत्तर में बहने वाली एक महत्वपूर्ण नदी है जो देश की संस्कृति को दर्शाती है। (ख) विभिन्न प्रदेशों के लोग भारत की एकता को समझने के लिए आते हैं। (ग) धर्मचक्र में कई गहरे अर्थ छिपे होते हैं जो आध्यात्मिकता को दर्शाते हैं। (घ) भारतभूमि विभिन्न परिशमनों के माध्यम से एक मजबूत और समृद्ध राष्ट्र बना है। (ड) विज्ञान के क्षेत्र में भारतीय लोगों को विश्व स्तर पर सम्मान मिला है। (च) सूर्य देश की महानता और उसकी प्रगति के लिए गीत गाता है।
In simple words: ये सभी प्रश्न भारत की संस्कृति, एकता और उन्नति से जुड़े हैं।
Exam Tip: पूर्ण वाक्यों में उत्तर देते समय क्रिया और कर्ता का सही समन्वय जरूरी है।
Question 3. रेखाङ्कितानि पदानि प्रदानि आञ्च्य उवाहरणतुसार प्रश्निनिर्माण कुर्वन्तु - From the words underlined, form meaningful questions, clearly stating each word.
Answer: यथा - अस्मांक वस्सला भारतमाता
(क) समुद्र: भारतमातु: चरणो प्रशालयति।
(ख) जना: तीर्थक्षेत्राणां श्रुति ललाटे स्थापयन्ति।
(ग) बीरा: भारतमातु: सर्वेदा सेवां कृतवन्त:।
(घ) जयतु कृपक: इति ववतुं अस्मान प्रेरयति।
(ड) नदी कृप्याणि सहमाना प्रवहति।
(च) वयं गौरवर्धनार्थ प्रयुल कुमु:।
In simple words: इस प्रश्न में हमें रेखांकित शब्दों से प्रश्न बनाने हैं जो अर्थपूर्ण हों।
Exam Tip: प्रश्न निर्माण करते समय शब्द का सही अर्थ और संदर्भ समझना अत्यावश्यक है।
Question 4. अध: प्रदत्तानां शब्दानां उवाहरणतुसार विकल्पस्थानेषु रूपाणि लिखन्तु - Write the forms of the given words in the blanks according to the example.
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्ति |
|---|---|---|---|
| चरणम् | चरणौ | चरणान् | (द्वितीया विभक्ति:) |
| नदी | नदी | नदा: | (प्रथमा विभक्ति:) |
| ललाटे | ललाट्यां | ललाटेषु | (सप्तमी विभक्ति:) |
| देशाय | देशाभ्यां | देशान् | (चतुर्थी विभक्ति:) |
| चक्रम् | चक्रे | चक्राणि | (प्रथमा विभक्ति:) |
| वैज्ञानिके: | वैज्ञानिकाभ्यां | वैज्ञानिके: | (तृतीया विभक्ति:) |
| अहम् | आवाम् | वयम् | (प्रथमा विभक्ति:) |
| क्षेत्रु | क्षेत्रु | क्षेत्रु | (पञ्चमी विभक्ति:) |
Answer: दी गई तालिका में संस्कृत के शब्दों के विभिन्न वचनों के रूप दिए गए हैं। एकवचन का अर्थ एक वस्तु, द्विवचन का अर्थ दो वस्तुएं और बहुवचन का अर्थ दो से अधिक वस्तुएं होता है। प्रत्येक विभक्ति के अनुसार शब्दों के रूप बदलते हैं।
In simple words: संस्कृत में शब्दों के तीन वचन होते हैं और हर विभक्ति में उनके रूप बदलते हैं।
Exam Tip: संस्कृत में सभी शब्दों के रूप उनकी विभक्ति के अनुसार बदलते हैं। हर वचन के लिए सही रूप याद रखना जरूरी है।
Question 5. अध: प्रदत्तानि वाक्यानि पठित्वा प्रश्नानां उत्तरे लिखन्तु - Read the sentences and write the answer accordingly.
(क) भारतभूमी पविञ्जा नदा: प्रभृति:। (ख) भारत्स्य मस्तके हिमालय: मुकुटरूपेन शोभते। (ग) भारतभूमी श्रेष्ठा पर्वता: विराजमान है। (घ) राष्ट्रज्ञे केशरिंया, संफुद्द और हुरा: रंगा: संति।।Answer: (क) भारत के मुख्य नदियों में पविञ्जा नदी एक प्रमुख जलधारा है। (ख) भारत की शिखर पर हिमालय पर्वत मुकुट की तरह शोभायमान है। (ग) भारत की भूमि पर कई श्रेष्ठ पर्वत विद्यमान हैं। (घ) भारत के राष्ट्रज्ञ में केशरिया, श्वेत और नीले रंगों का समावेश है।
In simple words: ये सभी वाक्य भारत की प्राकृतिक सुंदरता और राष्ट्रीय प्रतीकों को दर्शाते हैं।
Exam Tip: पाठ को ध्यान से पढ़कर प्रश्नों के उत्तर देने चाहिए। पाठ के मुख्य विचारों को समझना जरूरी है।
Question 6. अध: प्रदत्तानां शब्दानां शब्दनां उवाहरणतुसार विभक्ति वचनं च लिखन्तु - Write the declension and number of the given words as per example.
| शब्द: | विभक्ति: | वचनम् |
|---|---|---|
| भारतमाता | प्रथमाविभक्ति: | एकवचनम् |
| नदा: | प्रथमाविभक्ति: | बहुवचनम् |
| ललाटे | सप्तमीविभक्ति: | एकवचनम् |
| तीर्थक्षेत्राणां | षष्ठीविभक्ति: | बहुवचनम् |
| देशोष्य | पञ्चमीविभक्ति: | एकवचनम् |
| बलिदानम् | प्रथमाविभक्ति: | एकवचनम् |
| कृपीवलबन्ध्या: | प्रथमाविभक्ति: | बहुवचनम् |
| अस्मान् | द्वितीयाविभक्ति: | बहुवचनम् |
| क्षेत्रु | सप्तमीविभक्ति: | बहुवचनम् |
Answer: दी गई तालिका में संस्कृत शब्दों के विभक्ति और वचन को दर्शाया गया है। भारतमाता प्रथमा विभक्ति एकवचन में है। नदा: प्रथमा विभक्ति बहुवचन में है। ललाटे सप्तमी विभक्ति एकवचन में है। तीर्थक्षेत्राणां षष्ठी विभक्ति बहुवचन में है। देशोष्य पञ्चमी विभक्ति एकवचन में है। बलिदानम् प्रथमा विभक्ति एकवचन में है। कृपीवलबन्ध्या: प्रथमा विभक्ति बहुवचन में है। अस्मान् द्वितीया विभक्ति बहुवचन में है। क्षेत्रु सप्तमी विभक्ति बहुवचन में है।
In simple words: प्रत्येक संस्कृत शब्द का अपना विभक्ति और वचन होता है जो उसके प्रयोग को तय करता है।
Exam Tip: विभक्ति पहचानने के लिए शब्द के अंत को देखें और वचन पहचानने के लिए शब्द की संख्या को समझें।
Question 7. पाठे प्रयुक्तानि क्रियापदानि विस्तृत्तानि लिखन्तु - Write the sentences containing the action words used in the passage.
Answer:
| शृंगुम्: | प्रवहन्ति | प्रेरयति | प्राणुवन्ति |
|---|---|---|---|
| शो भते | आगच्छन्ति | कुर्म: | भवम: |
| वन्दे | स्थापयन्ति | सिञ्चुवन्ति | नमामि |
| प्रशालयति | गायन्ति | जानीम: | अस: |
Answer: पाठ में प्रयुक्त क्रियापद हैं - शोभते (शोभायमान है), प्रवहन्ति (बहते हैं), प्रेरयति (प्रेरित करता है), आगच्छन्ति (आते हैं), स्थापयन्ति (स्थापित करते हैं), गायन्ति (गाते हैं), प्रशालयति (धोता है), वन्दे (वंदना करता हूँ), कुर्म: (करता हूँ)। ये सभी क्रियापद पाठ में विभिन्न क्रियाओं को दर्शाते हैं।
In simple words: ये शब्द पाठ में किए गए विभिन्न कार्यों को दर्शाते हैं।
Exam Tip: क्रियापद पहचानने के लिए उन शब्दों को देखें जो कुछ कार्य या गतिविधि को दर्शाते हैं।
Question 8. अध: प्रदत्तानां क्रियापदानां विष्पुषेषु विष्पुषेषु विचनेषु च लट्-लकारस्य रूपानि लिखन्तु - Write the forms of the verbs in singular, dual and plural numbers in present tense.
| एकवचनम् | द्विवचनम् | त्रिवचनम् | |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुष: | भवति | भवत: | भवन्ति |
| मध्यमपुरुष: | भवसि | भवथ: | भवथ |
| उत्तमपुरुष: | भवामि | भवाव: | भवाम: |
| एकवचनम् | द्विवचनम् | त्रिवचनम् | |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुष: | अस्ति | स्त: | सन्ति |
| मध्यमपुरुष: | असि | स्थ: | स्थ |
| उत्तमपुरुष: | अस्मि | स्व: | स्म: |
| एकवचनम् | द्विवचनम् | त्रिवचनम् | |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुष: | इच्छति | इच्छत: | इच्छन्ति |
| मध्यमपुरुष: | इच्छसि | इच्छथ: | इच्छथ |
| उत्तमपुरुष: | इच्छामि | इच्छाव: | इच्छाम: |
| एकवचनम् | द्विवचनम् | त्रिवचनम् | |
|---|---|---|---|
| प्रथमपुरुष: | आगच्छति | आगच्छत: | आगच्छन्ति |
| मध्यमपुरुष: | आगच्छसि | आगच्छथ: | आगच्छथ |
| उत्तमपुरुष: | आगच्छामि | आगच्छाव: | आगच्छाम: |
Answer: दी गई तालिकाओं में लट्लकार (वर्तमान काल) के विभिन्न क्रियापद दिए गए हैं। भवति (होता है), अस्ति (है), इच्छति (चाहता है), आगच्छति (आता है) ये क्रियापद तीनों पुरुषों और तीनों वचनों में विभिन्न रूपों में दिए गए हैं। हर क्रिया के साथ विषय (कर्ता) के अनुसार रूप बदलते हैं।
In simple words: संस्कृत में क्रिया के रूप कर्ता के वचन और पुरुष के अनुसार बदलते हैं।
Exam Tip: लट्लकार के सभी रूप याद रखना चाहिए क्योंकि ये परीक्षा में अक्सर पूछे जाते हैं।
NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि
Students can now access the NCERT Solutions for Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 7 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest NCERT syllabus.
Detailed Explanations for Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 7 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 7 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these NCERT Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Sanskrit Class 7 Solved Papers
Using our Sanskrit solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 7 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 7 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 7 Sanskrit. You can access NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 01 सुभाषितानि in printable PDF format for offline study on any device.