Get the most accurate NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः here. Updated for the 2026-27 academic session, these solutions are based on the latest NCERT textbooks for Class 7 Sanskrit. Our expert-created answers for Class 7 Sanskrit are available for free download in PDF format.
Detailed Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः NCERT Solutions for Class 7 Sanskrit
For Class 7 students, solving NCERT textbook questions is the most effective way to build a strong conceptual foundation. Our Class 7 Sanskrit solutions follow a detailed, step-by-step approach to ensure you understand the logic behind every answer. Practicing these Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः solutions will improve your exam performance.
Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः NCERT Solutions PDF
Question 1. अक्ष प्रस्तानां प्रश्नानां एकमुत्तरम् उत्तरं लिखन्तु -
(क) विद्याहीना: किंकुशा: किंशुका: इव न शोभन्ते?
उत्तरम्: निर्गन्ध्या
सरल शब्दे: जिस प्रकार गंध रहित फूल सुंदर नहीं लगते हैं, उसी प्रकार विद्या विहीन मनुष्य भी शोभायमान नहीं होता है।
परीक्षा टिप्पणी: ऋतु और ऋतुविशेष शब्दों का प्रयोग देखें। सही संदर्भ दिखायें कि विद्या मनुष्य को कैसे सुशोभित करती है।
Question 2. (ख) भीमर्ता कालः कर्थ गच्छति?
उत्तरम्: काव्यशास्त्रविनोदेन
सरल शब्दे: भय या डर का समय काव्य और शास्त्र के आनंद के माध्यम से व्यतीत होता है।
परीक्षा टिप्पणी: इस प्रश्न का उत्तर काव्य पाठ में दिये गये भाव को समझते हुये दिजिये।
Question 3. (ग) केपा कालः निर्द्या कलहेन वा गच्छति?
उत्तरम्: मूर्खाणाम्
सरल शब्दे: मूर्ख लोगों का समय लड़ाई झगड़े में नष्ट हो जाता है।
परीक्षा टिप्पणी: विद्वानों और मूर्खों के समय-व्ययन की तुलना करते हुए उत्तर दें।
Question 4. (घ) खलस्य विद्या किंयथम्?
उत्तरम्: विद्यादाय
सरल शब्दे: दुष्ट मनुष्य के लिए विद्या ही उसकी माता के समान है।
परीक्षा टिप्पणी: खल शब्द का अर्थ समझें और विद्या के महत्त्व को दर्शाते हुए उत्तर दें।
Question 5. (ड) सज्जनस्य विद्या किंयथम्?
उत्तरम्: ज्ञानय
सरल शब्दे: सज्जन व्यक्ति के लिए विद्या ही ज्ञान का स्रोत होती है।
परीक्षा टिप्पणी: सज्जन और खल के विद्या से संबंध को स्पष्ट करें।
Question 6. (च) चन्द्रः केपा भूपणम् अस्ति?
उत्तरम्: तारागणम्
सरल शब्दे: चाँद तारों के समूह में राजा के समान है।
परीक्षा टिप्पणी: चन्द्र और तारों की तुलना को समझते हुए उत्तर दें।
Question 7. (छ) सर्वधर्मधान् किम्?
उत्तरम्: विद्याधनम्
सरल शब्दे: सभी धनों का आधार विद्या ही है, क्योंकि यह सबसे बड़ा धन है।
परीक्षा टिप्पणी: विद्या को सर्वश्रेष्ठ धन माने जाने के कारण को स्पष्ट करें।
Question 2. अक्ष प्रस्तानां प्रश्नानां पूर्वोत्तरेण उत्तरं लिखन्तु -
उत्तरम्:
(क) निर्गन्ध्या किंशुका: इव न शोभन्ते। - विद्याहीना: मनुष्या: इव न शोभन्ते।
(ख) मुखा: कालः कर्थ गच्छति। - काव्यशास्त्रविनोदेन भीमर्ता कालः गच्छति।
(ग) इदृश विद्याय: धन्यस्य शक्ते: च उपयोग कर्थि। - विद्या राजसु पूज्यते।
(घ) ये विद्या, तप, दान, शील, गुण, धर्म च न पालयन्ति, ते मुखा: भूमि भास्भूता: भवन्ति। - ये विद्या, तप, दान, शील, गुण, धर्म च न पालयन्ति, ते मुखा: भवन्ति।
(ड) पञ्च, कञ्य, प्रवर्तशेदनम्, विद्या, विदत्ता च शने- शने- साधनीयामि। - पञ्च, कञ्य, प्रवर्तशेदनम्, विद्या, विदत्ता च न हि धनम्।
Question 3. उचितान् वाक्यशान् परस्परं संयोजयन्तु -
उत्तरम्:
| (क) | (ख) | |
|---|---|---|
| तदा वृत्तिश्च कीर्तिश्च | ↔ | पञ्चोतानि शने- शने: |
| खलस्य साधोविपरीतमवत् | ↔ | निर्गन्ध्या इव किंशुका: |
| शनेविद्या शनेविदत्ता | ↔ | यदा विद्या भवेत्सव |
| विद्याहीना: न शोभन्ते | ↔ | न भातभाज्य न च भारकारि |
| न चौराह्र्य न च राजहर्यम् | ↔ | ज्ञान च दान य च रक्षणाय |
| विद्या राजसु पूज्यते | ↔ | विद्याथ्यास समाचरेत् |
| अतो धर्मार्थमक्षयेत्भ: | ↔ | न हि धनम् |
Question 4. उदाहरणासारम् अथ: रेखांकितानि पदानि आङ्मच्य प्रश्नविनिर्माणम् कुर्वन्तु -
उत्तरम्:
(क) राजा पृथिव्या: भूषण भवति। - राजा कस्या: भूषण भवति?
(ख) साधो: विद्या ज्ञानय भवति। - कस्य विद्या ज्ञानय भवति?
(ग) विद्या गुष्पा गुः। - विद्या किम् गुः?
(घ) ते मल्यलोके भूि भारभूता: भवन्ति। - ते मल्यलोके कीदृशा: भवन्ति?
(ड) विद्याहीना: न शोभन्ते। - के न शोभन्ते?
(च) सर्वेश्य लोचनं शास्त्रम्। - सर्वस्य लोचनं किम्?
(छ) विद्या राजसु पूज्यते। - विद्या कस्वासु पूज्यते?
(ज) काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम्। - कर्पा कालः धीमताम् कालो गच्छति?
Question 5. मञ्जुशक समुद्वितानि पदानि स्वीकृत्य रिक्तस्थानानि पूरयन्तु -
उत्तरम्:
| रक्षणाय, मदाय, विवादाय, परिपीडनाय, ज्ञानाय, दानाय |
|---|
सज्जनस्य
शक्ति: रक्षणाय
विद्या ज्ञानाय
धनम् दानाय
दुर्जनस्य
शक्ति: मदाय
विद्या विवादाय
धनम् परिपीडनाय
Question 6. उदाहरणानुसारम् अधोलिखितानं पदानां विभक्ति वचनं च लिखन्तु -
उत्तरम्:
| यथा - तारागणाम् - पञ्चमी विभक्ति - बहुवचनम् |
|---|
| (क) विद्याम् - द्वितीया विभक्ति - एकवचनम् |
| (ख) धनस्य - षष्ठी विभक्ति - एकवचनम् |
| (ग) कलहेन - तृतीया विभक्ति - एकवचनम् |
| (घ) नरगणाम् - षष्ठी विभक्ति - बहुवचनम् |
| (ड) मर्त्ययलोके - सप्तमी विभक्ति - एकवचनम् |
| (च) ज्ञानाय - चतुर्थी विभक्ति - एकवचनम् |
| (छ) राजसु - सप्तमी विभक्ति - बहुवचनम् |
NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः
Students can now access the NCERT Solutions for Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः prepared by teachers on our website. These solutions cover all questions in exercise in your Class 7 Sanskrit textbook. Each answer is updated based on the current academic session as per the latest NCERT syllabus.
Detailed Explanations for Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः
Our expert teachers have provided step-by-step explanations for all the difficult questions in the Class 7 Sanskrit chapter. Along with the final answers, we have also explained the concept behind it to help you build stronger understanding of each topic. This will be really helpful for Class 7 students who want to understand both theoretical and practical questions. By studying these NCERT Questions and Answers your basic concepts will improve a lot.
Benefits of using Sanskrit Class 7 Solved Papers
Using our Sanskrit solutions regularly students will be able to improve their logical thinking and problem-solving speed. These Class 7 solutions are a guide for self-study and homework assistance. Along with the chapter-wise solutions, you should also refer to our Revision Notes and Sample Papers for Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः to get a complete preparation experience.
FAQs
The complete and updated NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः is available for free on StudiesToday.com. These solutions for Class 7 Sanskrit are as per latest NCERT curriculum.
Yes, our experts have revised the NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः as per 2026 exam pattern. All textbook exercises have been solved and have added explanation about how the Sanskrit concepts are applied in case-study and assertion-reasoning questions.
Toppers recommend using NCERT language because NCERT marking schemes are strictly based on textbook definitions. Our NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः will help students to get full marks in the theory paper.
Yes, we provide bilingual support for Class 7 Sanskrit. You can access NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः in both English and Hindi medium.
Yes, you can download the entire NCERT Solutions Class 7 Sanskrit Deepakam Chapter 06 सङ्कल्पः सिद्धिदायकः in printable PDF format for offline study on any device.